Op zondag 27 september 2026 trokken de Zwitserse kiezers naar de stembus voor een landelijk referendum over voedselzekerheid en duurzame landbouw. Het volksinitiatief eiste een aanpassing van artikel 2bis van de grondwet: Zwitserland moest zijn zelfvoorzieningsgraad binnen tien jaar optrekken naar 70 procent, door de landbouw drastisch te heroriënteren van veeteelt naar meer plantaardige productie.
Dat de bevolking zich hierover mocht uitspreken, was te danken aan het Zwitserse systeem van directe democratie. Het burgercomité “Für eine sichere Ernährung”, geleid door milieuactiviste Franziska Herren, diende in 2024 ruim 112.000 geldige handtekeningen in, ruim boven de wettelijke drempel van 100.000. Daardoor was de Zwitserse overheid verplicht om een volksraadpleging te organiseren.
Ondanks de grote bezorgdheid over het milieu volgden de Zwitsers massaal het advies van de Bondsraad (de regering) en het parlement op om tegen te stemmen. Volgens een analyse van het Zwitserse medium Le News wezen de kiezers het referendum om drie hoofdredenen af:
Het Zwitserse resultaat staat in een scherp, bijna paradoxaal contrast met de nieuwste resultaten van de Europese Voedselbarometer, die werd uitgevoerd in opdracht van de Europese Commissie. Voor deze meting werden meer dan 26.000 Europeanen bevraagd, verspreid over alle 27 EU-lidstaten.
Europeanen eisen weliswaar dat beleidsmakers voedselzekerheid en klimaatactie garanderen, maar stellen daar een harde randvoorwaarde aan: betaalbaarheid.
Uit de barometer blijkt dat maar liefst 95 procent van de ondervraagde Europeanen landbouw ziet als een strategische topprioriteit voor de toekomst van het continent. Ruim 90 procent noemt extreem weer zoals langdurige droogte, hittegolven en overstromingen een directe bedreiging voor de oogst en het aanbod op hun bord.
Toch legt het Zwitserse ‘nee’ precies de breuklijn bloot waar heel Europa mee worstelt. Europeanen eisen weliswaar dat beleidsmakers voedselzekerheid en klimaatactie garanderen, maar stellen daar een harde randvoorwaarde aan: betaalbaarheid. In de barometer noemt 55 procent van de burgers betaalbare voedselprijzen de absolute prioriteit, op de voet gevolgd door een eerlijk inkomen voor de boer (53%).
De uitkomst van het Zwitserse referendum en de Europese barometer zenden een helder signaal uit naar beleidsmakers in Bern en Brussel. De burger is doordrongen van de klimaatdreiging, maar weigert een drastische hervorming als die ten koste gaat van de eigen portemonnee of de economische haalbaarheid voor boeren.
De verduurzaming van de landbouw zal niet slagen via opgelegde krimp of snelle, ideologische breuken. Het lukt alleen door een geleidelijke, pragmatische transitie waarin ecologische noodzaak en economische draagkracht hand in hand gaan.
Tomek Germis is redacteur bij KETTER Antwerpen