Als je het gevoel hebt dat deze scène uit Harry Potter and the Prisoner of Azkaban er toch net iets anders uitzag toen jij het boek las, dan moet ik je vertellen dat je volkomen gelijk hebt. In de originele scène, die de meeste onder ons wel zullen kennen uit het boek of de film, omhelzen de twee oude vrienden elkaar, om het daarna samen op te nemen tegen hun voormalige vriend (nu vijand) Peter Pettigrew.
De versie die je hierboven las, is een herschrijving van de originele tekst. Zo’n herschrijvingen worden vandaag de dag door miljoenen (vooral queer) fans, van verschillende fandoms, over de hele wereld dagelijks geschreven en online verspreid. Het fenomeen ken je wellicht onder de noemer van fan fiction. Maar waarom doen mensen dat nu eigenlijk?
We kunnen het niet onder stoelen of banken steken, queer mediarepresentatie is van groot belang voor de identiteitsontwikkeling van personen uit de LGBTQIA+ gemeenschap. In theorie biedt dit hen namelijk de kans om zichzelf te ontdekken en zich met anderen te verbinden. In de praktijk schiet traditionele media echter vaak tekort in het aanbieden van deze ruimte. Queer personages blijven vaak impliciet en wie zich niet in het smalle aanbod herkent, blijft op zoek naar iets om zich aan te spiegelen.
Dat tekort zet jongeren ertoe aan om zelf ruimtes te creëren waarin ze zich wel kunnen uitdrukken. Fan fiction (verhalen waarin fans bestaande personages, werelden of narratieven uitbreiden, aanpassen of volledig herschrijven) is daar een duidelijk voorbeeld van. Het fenomeen zelf is niet nieuw: mensen herschrijven en herinterpreteren al langer bestaande verhalen. In 1974, bijvoorbeeld, verscheen A Fragment Out of Time van Diane Marchant, een verhaal in het fanzine Grup #3 dat een relatie tussen Kirk en Spock, twee mannelijke personages uit Star Trek, impliceerde. Dit korte verhaal wordt vandaag beschouwd als één van de eerste fan fictions ooit.
Binnen de praktijk van fan fiction is er een specifieke beweging die queer world-building wordt genoemd. Hierin geven schrijvers bewust vorm aan nieuwe werelden en gemeenschappen die breken met cis- en heteronormatieve kaders. Nergens is dat zo zichtbaar als in de Harry Potter fandom.
De omvang van de franchise, gecombineerd met de controverse rond J.K. Rowling, heeft veel fans ertoe aangezet het bekende werk bewust los te koppelen van de auteur. Fans claimen het universum en geven er zelf een andere draai aan. Hiermee doden ze symbolisch de auteur van het oorspronkelijke werk door de betekenis en interpretatie van de personages bij de lezer zelf te leggen.
Binnen die herclaimde wereld blijft geen personage onaangetast. Vooral de Marauders fandom, een subcategorie rond Harry Potter’s ouders en hun vriendengroep, geldt als één van de duidelijkste voorbeelden van hoe normatieve verhaallijnen worden gediversifieerd, en dit op vlak van seksualiteit, genderidentiteit, etniciteit, bodytypes, beperking en neurodiversiteit. Het gebrek aan uitgebreide canon-informatie (informatie die van de oorspronkelijke auteur zelf komt) over deze personages werkt daarbij in het voordeel: waar het origineel weinig invult, ontstaat er ruimte om zelf aan de slag te gaan.
waar het origineel weinig invult, ontstaat er ruimte om zelf aan de slag te gaan.
Neem Barty Crouch Jr. (die je misschien kent als de man die zich voordeed als Mad Eye Moody in Harry Potter and the Goblet of Fire) en Evan Rosier (die slechts één keer vernoemd wordt in diezelfde film) die in de fandom uitgroeien tot een koppel met een uitgebreide, complexe geschiedenis. Of Regulus Black, de amper besproken jongere broer van Sirius, die nu vaak wordt omschreven als een transgender personage en regelmatig gekoppeld wordt aan James Potter (de vader van Harry Potter). Marlene McKinnon en Dorcas Meadowes (twee vrouwen die één keer vernoemd worden in de boeken als leden van de originele Order of the Phoenix) vormen in de fandom één van de populairste lesbische koppels.
Ook de bekendere personages ontsnappen niet aan die herinterpretatie. Remus Lupin wordt vaak afgebeeld met een chronische aandoening of fysieke beperking (een niet zo subtiele knipoog naar zijn lycantropie), Sirius Black als non-binair of genderfluïde, James Potter met een Latino of Zuid-Aziatische achtergrond en soms met een persoonlijkheidsstoornis zoals bipolariteit. Lily Evans (in de fandom trouwens bewust zelden “Lily Potter” genoemd, omdat fans haar een identiteit gunnen los van haar huwelijk, #feminisme) wordt vaak geschreven als een dikkere vrouw.
Dat het leuk is om op deze manier met verhalen bezig te zijn, zullen niet veel mensen tegenspreken, maar de maatschappelijke relevantie van fan fiction reikt verder dan plezier alleen.
Voor jongeren die zichzelf niet herkennen in het bestaande media aanbod, biedt fan fiction een manier om te experimenteren met wie ze zijn of willen zijn. Aan de hand van personages en werelden waar ze al vertrouwd mee zijn en waar ze emotioneel in geïnvesteerd zijn, kunnen fans op deze manier complexe verhaallijnen en ervaringen creëren die ontbreken in mainstream media. Het zelf creëren van deze narratieven en representatie vormgeven, speelt een aantoonbare rol in de identiteitsontwikkeling van deze jongeren.
“Het schrijven, lezen en in dialoog gaan over deze verhalen creëert een gevoel van verbondenheid die jongeren elders misschien niet kunnen vinden of waar ze zich niet volledig in thuis voelen.”
Daarnaast draagt de gemeenschap rond fan fiction bij aan het tegengaan van stigmatisering én de negatieve psychologische gevolgen van geïnternaliseerde heteronormativiteit. Fandomruimtes functioneren voor veel jongeren al eerste plek waar ze zonder uitleg of rechtvaardiging queer kunnen zijn. Het schrijven, lezen en in dialoog gaan over deze verhalen creëert een gevoel van verbondenheid die jongeren elders misschien niet kunnen vinden of waar ze zich niet volledig in thuis voelen.
Dus, ondanks de ietwat negatieve reputatie die vaak rond het concept van fan fiction hangt, speelt deze vorm van media- consumptie en productie een belangrijke rol in het leven van vele jonge (en oude) queer personen. Soms moet je dan ook het heft in eigen handen nemen en zelf creëren wat je wenst te zien.
En dan nu, om af te sluiten ‘in true Harry Potter fan fiction style’, een disclaimer van de auteur: ik steun J.K. Rowling en haar transfobe standpunten niet!!!
Lotte Debontridder is redactielid bij KETTER Antwerpen
