Ruwweg de helft van de bevolking weet wat het is, en toch is het niet ‘netjes’ om er echt over te praten. Toegegeven, we zwijgen vooral tegen mensen die zelf niet menstrueren, maar vallen onze lotgenoten ook liever niet te lang lastig. Het delen van onze ervaring wordt wel vaker bestempeld als klagen en dat snoert ons dan ook de mond.
Deze maandelijkse belevenis kost ons fysiek, mentaal en financieel heel wat. Volgens een menstruatiebevraging die Caritas Vlaanderen deed in 2019 heeft 12% van de Vlaamse meisjes tussen 12 en 25 soms geen geld voor hygiëneproducten en reiken deze cijfers tot 45% bij leerlingen die in materiële deprivatie leven.
Voor een klein pak maandverband van Always betaal je tegenwoordig €7,49 in de Kruidvat. Deze gaat doorgaans ongeveer één menstruatie mee. De lange maandverbanden van het huismerk Kruidvat kosten dan weer slechts €1,49 voor 10 stuks, en voor de katoenen versie betaal je €2,99. Dat wil zeggen dat je respectievelijk €4,47 en €8,97 betaalt om zeker genoeg te hebben voor één menstruatie. Echter werden menstruatieproducten tot in 2018 nog belast als luxeartikelen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld condooms.
In 2005 werkte Maya Detiège (Vooruit) een eerste keer een wetsvoorstel uit om komaf te maken met de tampontaks. Daarvoor werkte ze samen met ZIJkant, een progressieve vrouwenbeweging, die flyers in de vorm van een bloedvlek op de zetels van de Kamer achterliet. Een hele hoop mensen moeten namelijk kiezen tussen hun maandelijkse hygiëne en hun andere basisnoden. Met andere woorden; je scheurt je broek eraan of je maakt ze vuil.
Het voorgenoemde onderzoek meldt dat de helft van de Vlaamse leerlingen weleens een zakdoek gebruikt tijdens hun menstruatie en dat 65% van de leerlingen wiens familie over onvoldoende middelen beschikt wel vaker andere oplossingen zoekt. Behalve zakdoeken wordt er gebruik gemaakt van wc-papier of een dubbele onderbroek. Van die laatste groep mist 15% weleens school door gebrek aan menstruatieproducten1.
Je kan ook duurzaam menstrueren en veel meer betalen voor cups en wasbare verbanden (van bijvoorbeeld Ecofemme). Alleen is het nogal moeilijk om met de ‘volle’ versie van deze producten om te gaan in het openbaar. 18 tampons kosten ook tussen de 4 en de 5 euro. Daarvoor koop je in de meeste warenhuizen al redelijk wat ingrediënten voor een maaltijd. Zelfs als je voor je product hebt betaald, heb je nog geen pijnstillers of kersenpitkussen gekocht. Natuurlijk kan je je regels overslaan met de anticonceptiepil (die terugbetaald wordt tot je 25 jaar bent), maar deze komt met een lange lijst bijwerkingen.
Je moet nu eenmaal menstrueren, eten, jezelf kleden en je rekeningen betalen. Hoeveel we kunnen én moeten incasseren verschilt van persoon tot persoon. Zwijgen is dus best een logische conclusie als je moet gokken hoeveel jouw situatie overeenkomt met van die van anderen. Hulp vragen lijkt dan al helemaal onmogelijk. Het taboe rond armoede komt zo boven op het taboe rond menstruatie te liggen.
In de Locquenghienstraat 19 werken de medewerkers van Veronica Martinez er elke dag aan om deze stilte te verbreken. Zij richtte BruZelle vzw op in 2016 en zocht in haar eigen onderzoek manieren om aan de maandelijkse hygiënenoden van mensen in precaire situaties respectvol tegemoet te komen. Vanaf het begin kreeg ze hierbij hulp van haar vriendinnen, die zich nog altijd als vrijwilligers engageren, en drie maanden na de oprichting maakte ze van BruZelle officieel een vzw.
Één van de doelen van de vzw is het opstarten van een nationaal gesprek rond menstruatie. Zo hoopt BruZelle het onderwerp te banaliseren en de bevolking ervan bewust te maken dat de beschikbaarheid van hygiënische producten niet vanzelfsprekend is voor iedereen.
Verder biedt BruZelle ook educatiepakketten aan in scholen en jeugdhuizen, verzamelen ze maandverband om te doneren aan individuen en hulporganisaties en – centra over heel België, en bieden ze workshops aan om je eigen herbruikbare maandverbanden te stikken.
Iedere dag kloppen buurtbewoners ook gewoon aan om een zakje met maandverband te ontvangen. Dit gebeurt zeker een zestal keer per dag, volgens educatiemedewerker Julie, maar de subsidiëring en het drukke schema van de educatiecampagne van de vzw laat niet toe dat er de hele dag iemand aanwezig is op kantoor.
“Daarom gebeurt het niet gauw dat mensen uit andere buurten langskomen, want dat kan teleurstellend uitdraaien,” vertelt Julie, die zowat elke dag op locatie is, om jongeren te sensibiliseren rond menstruatie.
Julie wordt regelmatig uitgenodigd door het bestuur van jeugdhuizen of de directie van scholen, maar de jeugd kan zelf ook contact opnemen met BruZelle om Regels van 3 te organiseren. De regels staan voor educatie, sensibilisatie en informatie.
Tijdens een creatieve, interactieve, situationele of educatieve module wordt altijd een collectedoos voor maandverband gemaakt die enkel dient voor de leerlingen en jeugdhuisbezoekers.
Op het einde van de creatieve workshop, waar tekeningen, collages, enzovoort worden gemaakt, kunnen de participanten er ook voor kiezen om hun werkjes te laten tentoonstellen op Wereldmenstruatiedag. Tijdens de sessies wordt de term ‘armoede’ niet gebruikt zodat iedereen zich gemakkelijker over het taboe rond menstruatie kan zetten, bijleren en maandverband aannemen. Julie geeft dan ook maandverband aan jongeren die nooit zullen menstrueren.
Op woensdagavond ging ik zelf naar de wekelijkse workshop ‘Zakjes vullen,’ waar je na inschrijving via info@bruzelle.be om 18u welkom bent om honderden zakjes te voorzien van telkens 20 individueel verpakte maandverbanden. Deze worden vervolgens uitgedeeld over allerlei hulporganisaties in heel België.
De maandverbanden worden gedoneerd door Always, de overheid en individuen. Deze laatste komen uit de collectepunten van BruZelle, waarvan er zich meer dan 80 in Brussel bevinden. Ze zorgen ervoor dat BruZelle verschillende soorten maandverband kan voorzien, maar zijn na een eerste verdeling helaas al op. “De collectepunten zijn geen grote bron van donaties, maar wel goede reclame,” lacht Julie.
We verdelen de maandverbanden in stapeltjes van 10 en steken ze in zakjes die op de maandelijkse workshop ‘Zakjes naaien’ door vrijwilligers werden gestikt. Deze bestaan uit gedoneerde stoffen in uiteenlopende kleuren, texturen en prints en worden voorzien van een trekkoordje en een knop. Als het zakje gevuld is met een infobrochure, 19 gewone verbanden en 1 nachtverband, trekken we het koordje toe en stopt Julie de zakjes in – door vrijwilligers en medewerkers gedoneerde – bananendozen en schrijft ze de bestemming er in alcoholstift op. Zo vertrekt de lading naar plaatsen waar altijd een gesprek over armoede en trauma plaatsvindt.
Dzenita Ferizovic is redactielid bij free.brussels.
Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd op free.brussels, een project van Dwaalzin.
