Tijdens Blikkenwerpers presenteert Sander Third Space: Narrating the Space In Between. Foto’s uit Palestina en Cuba gecombineerd met eigen poëzie. Het samenspel van de beelden maken contrasten zichtbaar, tussen kinderen en volwassenen, tussen het individu en de gemeenschap. Zijn gedichten voegen daar een binnenwereld aan toe.
Het idee kwam voort uit zijn thesis over de Third Space, een begrip voor de nieuwe ruimte die ontstaat wanneer culturen met elkaar in contact komen. Sander nam de foto’s tijdens zijn reizen in 2022. Reizen is een van zijn grootste inspiratiebronnen, vooral omdat hij onderweg op zoek gaat naar interessante gesprekken met mensen. Zo trok hij een maand alleen door Egypte. “Ik vind het erg belangrijk om menselijk contact te hebben, om in dialoog te gaan met de mensen van wie je denkt dat ze anders zijn dan jij.” “Wij zijn zo gefocust op onze verschillen dat wij niet beseffen hoe hard wij op elkaar lijken.”
Die overtuiging loopt door in zijn activisme. Waar hij vroeger op straat zijn boosheid uitte, probeert hij maatschappelijke betrokkenheid nu vaker in zijn kunst te verwerken. “Soms is dat persoonlijk over mijn ervaringen en gevoelens, maar ik wil ook de situatie in Palestina kunnen aankaarten.”
Sander beseft dat kunnen reizen een privilege is en wil niet doen alsof hij voor anderen kan spreken. Van zulk paternalisme blijft hij liever weg. Wel wil hij zijn blik tonen, zijn versie van de werkelijkheid.
Hoe zijn werk bij het publiek zal aankomen, kan hij niet sturen. Dat maakt het spannend, al schrikt hij niet terug voor uiteenlopende reacties. Hij hoopt nieuwsgierigheid op te wekken.
Dat is voor Sander vaak veel interessanter dan pure verontwaardiging. In het beste geval zullen mensen zich verder informeren over de landen die hij bezocht, zodat ze beter begrijpen wat er gaande is in de wereld.
Wij zijn zo gefocust op onze verschillen dat wij niet beseffen hoe hard wij op elkaar lijken.
Met Motivation presenteert Lotte een drieluik dat onderzoekt hoe maatschappelijke verwachtingen ons zelfbeeld beïnvloeden. De doeken hangen in een trapvorm naast elkaar en vertellen samen het verhaal van iemand die zich voortdurend moet bewijzen. “In bepaalde situaties komen er zodanig veel stemmen op je af dat je eigen stem soms een beetje verdwaald raakt,” zegt ze.
Het drieluik ontstond tijdens een periode waarin Lotte veel solliciteerde. Keer op keer moest ze haar motivatie uitleggen en zichzelf verkopen. Het viel haar op dat mensen snel beoordeeld worden op hoe ze zich uitdrukken, ook wanneer dat weinig vertelt over hun talent.
Lotte schildert over zware of persoonlijke thema’s in een beeldtaal die op het eerste gezicht levendig en bijna vrolijk oogt. De felle kleuren geven het onderwerp iets tegenstrijdigs, terwijl dieren haar helpen om moeilijk te benoemen gedrag of emoties zichtbaar te maken. Daar zit soms ook een donker soort humor in. Er mag best even gelachen worden, vindt ze. Het absurde maakt de boodschap niet minder serieus, maar laat toe om er vanuit een andere hoek naar te kijken.
In bepaalde situaties komen er zodanig veel stemmen op je af dat je eigen stem soms een beetje verdwaald raakt.
In haar artistieke praktijk gebruikt Lotte bewust “gestructureerde chaos”: ideeën ontstaan uit dagdromen, herinneringen en associaties die alle kanten opgaan. En die onvoorspelbare sprongen probeert ze in beelden om te zetten. Eerst werkt ze digitaal haar ideeën uit, om daarna met verf aan de slag te gaan. Soms blijft een idee lang sluimeren voor het uiteindelijk vorm krijgt. Schilderen is voor haar ook een manier om rust te vinden in een hoofd dat vaak druk is, een soort van therapie.
Onder het eerste doek hangt een whiteboard waarop bezoekers een boodschap kunnen achterlaten. “Ik vraag ze letterlijk om hun stem daar op te schrijven,” vertelt ze, “om ruimte te maken voor stemmen die misschien niet altijd gehoord worden.” Wat bezoekers zullen achterlaten, weet ze nog niet. Juist die onvoorspelbaarheid maakt het voor haar interessant. Ze hoopt vooral dat mensen zich op een bepaalde manier in het werk herkennen, maar ook de satire en donkere humor ervan kunnen ontdekken.
Jinte De Greef toont samen met Oona Geelen en Grim Mignon Verstrikt, een installatie van hergebruikt textiel. Het werk wordt tijdens een performance door Grim met onvoorspelbare bewegingen afgebroken, op live muziek van Oona Geelen. Later kunnen bezoekers in een workshop helpen de gaten opnieuw dicht te knopen. Vernietiging en herstel maken deel uit van het kunstwerk.
Het textielwerk groeide over ongeveer twee jaar uit verschillende kleinere projecten. Het bestaat uit oude kleding, gordijnen en sokken die Jinte bij mensen heeft verzameld en in repen heeft geknipt. “Er is zoveel op deze wereld, dus ik wou de dingen die we niet meer nodig hebben toch nog ergens voor gebruiken”, legt hun uit.
De persoonlijke betekenis van de performance komt voort uit het gevoel voortdurend proberen te passen binnen een bepaalde norm. “Je doet zoveel moeite en zoveel pogingen,” vertelt Jinte, “waardoor dat je jezelf erin verliest.” Het afbreken van de installatie maakt die uitputting zichtbaar.
Tijdens een repetitie scheurde Grim per ongeluk een deel van het textiel kapot. Eerst schrok Jinte, maar gaandeweg werd juist dat onverwachte de kern van de performance. Ze werkt sowieso graag met een combinatie van een vast kader en improvisatie. De samenwerking met Grim en Oona was daarbij essentieel. Met Oona werkte Jinte al eerder samen. Grim is een goede vriend die na een open oproep mee in het project stapte. Werken met mensen die dichtbij staan, kan volgens Jinte kwetsbaar zijn, maar het vertrouwen creëert ook ruimte om persoonlijke ervaringen te delen.
In de herstelworkshop leren deelnemers eerst een eenvoudige knooptechniek en krijgen ze daarna meer vrijheid, zonder de verwachting dat er iets definitief wordt afgewerkt. “Ik vind het eigenlijk super aangenaam om te weten dat het nooit af is, of kan zijn.”
Er is zoveel op deze wereld, dus ik wou de dingen die we niet meer nodig hebben toch nog ergens voor gebruiken
Unmasked is een installatie waarin abstracte schilderkunst centraal staat. In de tentoonstellingsruimte richt ExCess een klein hoekje in dat doet denken aan haar eigen schilderplek thuis. Naast bestaande schilderijen kunnen bezoekers haar aan het werk zien terwijl ze een nieuw schilderij maakt. “Ik wil niet dat het een performance is. Ik wil gewoon mezelf zijn.”
Voor haar is schilderen een manier om gevoelens en gedachten uit te drukken die moeilijk onder woorden te brengen zijn. Ze werkt intuïtief, zonder vooraf een duidelijk eindresultaat vast te leggen. “Het is niet iets wat ik zie. Het is iets wat ik ervaar.” Kleuren en vormen veranderen voortdurend tijdens het maken, met muziek als onmisbaar gezelschap. Via een koptelefoon kunnen bezoekers luisteren naar dezelfde minimalistische elektronische muziek die haar helpt om geconcentreerd te blijven.
De keuze om haar vertrouwde schilderhoekje na te bootsen is bewust. ExCess verhuisde zeven maanden geleden vanuit Portugal naar Brussel, samen met haar partner. Na eerdere bezoeken aan een vriendin in Gent werd ze verliefd op België. De moeilijke woonomstandigheden in Portugal en de beperkte artistieke mogelijkheden gaven uiteindelijk de doorslag om een nieuw leven te beginnen. Hoewel ze nog zoekende is naar haar plaats in België, biedt Blikkenwerpers haar een kans om haar werk in een nieuwe omgeving te tonen.
In Portugal nam ze eerder deel aan artistieke collectieven, maar voelde ze vaak de druk om een bepaalde rol te moeten spelen. Die ervaring vormt een belangrijk vertrekpunt voor Unmasked. “Ik ben hier, doe mijn ding op mijn manier, zonder cool te willen lijken, gewoon unmasked.” Toch blijft schilderen voor een publiek spannend. Het is afwachten of de aanwezigheid van toeschouwers haar creatieve proces zal beïnvloeden. Zelf wil ze vooral de vrijheid ervaren om zichzelf te kunnen zijn, zonder aan verwachtingen te moeten voldoen. Voor haar draait de tentoonstelling niet om een perfecte performance, maar om jezelf te kunnen profileren als kunstenaar op een persoonlijke, eigenzinnige manier.
Ik wil niet dat het een performance is.
Ik wil gewoon mezelf zijn.
Met De gezichten van Gent brengt Ditte tijdens Blikkenwerpers een selectie analoge portretten samen. Sinds eind april fotografeert ze inwoners van de stad, vaak jongeren, en nodigt ze hen uit om hun eigen foto in de donkere kamer te ontwikkelen: “Ik wil duidelijk maken hoeveel tijd en aandacht een analoge foto vraagt.”
Op de portretten noteert Ditte hoe lang ze belicht werden en met welk materiaal ze zijn ontwikkeld, zodat het maakproces zichtbaar wordt. Verschillen tussen glanzend en mat papier, of sterke en zachte contrasten tonen hoe een beeld kan ontstaan door goed overwogen keuzes, of door leuke toevalligheden. Niet enkel het perfect afgewerkte resultaat verdient het om gezien te worden. De reacties tijdens die workshops bleven haar bij. Mensen waren vaak verrast door het proces en het aantal stappen dat nodig is voor één portret.
Voor Ditte is de donkere kamer een plek van rust, zegt ze. Na een lange dag vol sociale contacten en nieuwe ontmoetingen kan ze er even alleen zijn. Het is precies die bewustwording die ze ook met anderen wil delen. Ook de ontmoetingen voor de camera waren leerzaam. Niet iedereen voelt zich meteen gemakkelijk bij een portret. Bovendien vragen verschillende gezichten om verschillende belichting. Doordat ze het resultaat pas na het ontwikkelen ziet, leert Ditte gaandeweg nauwkeuriger kijken.
Ze heeft niet het gevoel dat ze de titel van haar werk al heeft kunnen waarmaken. “Ik vind persoonlijk nog niet dat ik echt de gezichten van Gent in beeld heb kunnen brengen.” Daarom wil ze het project nog een jaar voortzetten en gerichter contact zoeken met jeugdwerkingen en organisaties, en met mensen van verschillende leeftijden en culturen. Blikkenwerpers is voor haar dus nog geen eindpunt, maar een tussenstop om te tonen wat er de voorbije maanden tot stand is gekomen.
“Ik wil duidelijk maken hoeveel tijd en aandacht een analoge foto vraagt.”
Na haar tijd in het secundair kunstonderwijs verloor Hannah een deel van haar artistieke zelfvertrouwen. Blikkenwerpers werd een aanleiding om opnieuw zonder beoordeling iets te maken. “Wat gebeurt er als ik mijn eigen ding doe, zonder dat er een docent bij is die mij gaat beoordelen?”
Met die gedachte maakte ze A Room of Our Own, een kleine, kleurrijke tent uit verschillende stoffen en breiwerk, waar bezoekers één voor één naar binnen kunnen kruipen. Daar vinden ze een dagboek waarin ze een gedachte, gevoel of tekening mogen achterlaten. Zo transformeert een intiem voorwerp langzaam tot iets gemeenschappelijks. De tent doet denken aan de kampen die kinderen thuis bouwen uit lakens en kussens. Hannah wilde bewust een zachte, beschutte plek maken. De ruimte is klein, net genoeg voor één persoon. “Ik wil dat mensen echt eerlijk kunnen zijn, dat ze in een bepaalde anonimiteit kunnen schrijven.” Bezoekers mogen daarom op eender welke pagina beginnen.
Ik wil dat mensen echt eerlijk kunnen zijn, dat ze in een bepaalde anonimiteit kunnen schrijven.
De titel verwijst naar Virginia Woolfs A Room of One’s Own, een boek over de noodzaak van een eigen ruimte om te kunnen creëren. Ook opschriften op de muren van openbare toiletten inspireerden haar: de gedachten die mensen alleen op een afgezonderde plek durven uiten.
Sinds twee jaar houdt Hannah zelf een dagboek bij, net zoals toen ze kind was. Ze bindt haar boekjes zelf en ziet schrijven als een manier om gedachten te ordenen en ervaringen beter te begrijpen. Bezoekers die elkaars bijdragen lezen kunnen ontdekken dat gevoelens die heel persoonlijk lijken ook door anderen worden gedeeld. Niet elke tekst hoeft ernstig te zijn; een grapje mag zeker ook en vertelt wederom iets over de persoon die schrijft. Tegelijk weet ze dat het resultaat niet te controleren valt. Misschien verschijnen er confronterende of kwetsende teksten. Dat zou ze moeilijk vinden, maar het hoort volgens haar ook bij het concept van participatieve kunst. Hannah heeft al enkele bladzijden ingevuld om de anonimiteit van de eerste bezoeker te beschermen. Wat de anderen zullen schrijven, weet ze nog niet. Ze biedt een plek aan en laat anderen die mee betekenis geven.
Emma maakte voor Blikkenwerpers een groot canvas vol met stickers. Ze plakte tientallen verschillende vormen en afbeeldingen dicht tegen en over elkaar, zonder één sticker dubbel te gebruiken. Achter het vrolijke materiaal zit een herkenbare aarzeling: iets zo mooi vinden dat je het niet durft te gebruiken. “Ik heb zelfs nog stickervellen van toen ik zeven jaar was”, vertelt ze.
Emma knutselt en tekent al van jongs af aan, maar veel stickers bleven daarbij ongebruikt. “Die ga ik bewaren voor een speciale gelegenheid”, dacht ze telkens. Op sociale media ontdekte ze dat anderen hetzelfde deden en dat er zelfs een naam voor bestaat: sticker anxiety. Om hier beter mee om te kunnen gaan kocht ze een boekje om het vervolgens te vullen met haar favoriete stickers. “Het is niet omdat je een sticker hebt geplakt dat je er nooit meer naar kunt kijken”, besefte ze. “Hij blijft mooi en is niet verdwenen.” Voor de tentoonstelling groeide dat idee uit tot een groter beeld.
De link met het thema van Blikkenwerpers, Voice Over, zit in de ruimte vinden om jezelf te tonen, ook wanneer dat spannend is. Eerst wilde ze alle stickers netjes schikken. Zo staat de onderste rij nog vrij recht. Hogerop belandde bijvoorbeeld een ijsbeer ondersteboven. “Ik kon onmogelijk alles perfect plakken”, vertelt ze. Uiteindelijk is ze tevreden over die lossere compositie. “Als alle stickers perfect hadden gehangen, was het resultaat minder interessant geweest.”
Emma studeert sociologie en was jarenlang intensief betrokken bij het studentenleven. Daardoor schoof ze haar creatieve bezigheden vaak opzij. Sinds ze enkele engagementen heeft stopgezet, is er opnieuw meer ruimte om creatief werk te maken. Ze noemt zichzelf niet meteen een kunstenaar, maar iemand die graag dingen maakt. “Wat ik door dit project vooral heb geleerd, is om minder perfectionistisch te zijn en meer te vertrouwen op het proces”, besluit ze.
Het is niet omdat je een sticker hebt geplakt dat je er nooit meer naar kunt kijken. Hij blijft mooi en is niet verdwenen.
Tijdens Blikkenwerpers exposeert Lara Encyclopedia pt. I (Are You Still Human?) en Encyclopedia pt. II (The Inhuman Body). De twee aquarellen doen op het eerste gezicht denken aan illustraties uit een encyclopedie.
Met haar werken stelt ze zich de vraag waarom mensen verschillende benamingen krijgen voor wat soms dezelfde handeling is, zoals het oversteken van een grens:“Wat maakt je tot migrant? Wat maakt je tot toerist? Wat maakt je tot expat? Dat zijn categorieën die mensen niet noodzakelijk zelf kiezen, maar die door maatschappelijke en politieke systemen worden bepaald.”
De belangstelling voor reizen en migratie komt niet uit het niets. Lara heeft de afgelopen jaren veel gereisd en zoekt daarbij bewust het contact met mensen die in andere omstandigheden leven. In de buurt van Tibet liftte ze mee met twee Tibetanen. Eén van hen vroeg of het gemakkelijk was voor haar om een paspoort te krijgen. “Ik moet gewoon betalen en wachten”, vertelde ze hem. Voor hem was het namelijk helemaal niet mogelijk om zomaar een paspoort aan te vragen. Die ontmoeting maakte voor Lara duidelijk hoeveel verschil een geboorteplaats kan maken. Enerzijds is ze dankbaar dat ze zoveel van de wereld heeft kunnen ontdekken, anderzijds ervaart ze boosheid en machteloosheid wanneer ze merkt hoe ongelijk die vrijheid verdeeld is.
In haar artistieke werk zocht ze lang naar een manier om activisme te combineren met haar liefde voor aquarelverf, wat zachte en mooie beelden opleverde. “Ik wil wel een soort politieke kunst maken, maar als ik dat probeerde, maakte ik steeds een tekening van m’n koffie die voor me stond”, vertelt ze. Die kleine tekeningen vond ze mooi, maar tegelijk raakte Lara gefrustreerd omdat dit werk niet aansloot bij de maatschappelijke problemen die ze wou aankaarten.
Pas het afgelopen jaar begon ze hierin een balans te vinden. Haar werk moest niet plots hard, of confronterend worden om een politieke boodschap te kunnen overbrengen. Ze wilde de zachte beeldtaal behouden, maar die samenbrengen met scherpe vragen. Voor haar hoeft schoonheid de inhoud niet te verzwakken. Misschien kan een aantrekkelijk beeld juist helpen om mensen langer te laten kijken en verder te doen denken.
Wat maakt je tot migrant? Wat maakt je tot toerist? Wat maakt je tot expat? Dat zijn categorieën die mensen niet noodzakelijk zelf kiezen, maar die door maatschappelijke en politieke systemen worden bepaald.
De kunstenaars die in dit artikel aan bod komen, vormen slechts een deel van de makers die deelnemen aan Blikkenwerpers. Er vinden verschillende activiteiten plaats, waaronder workshops, performances, filmvertoningen en live-evenementen.
Wie benieuwd is naar de andere kunstenaars of de werken uit dit artikel van dichtbij wil ontdekken, kan van 16 tot en met 25 oktober 2026 terecht bij Broei, Nieuwland 69, 9000 Gent.
Meer informatie over de openingsuren en het volledige programma is te vinden via de agenda van Blikkenwerpers.
Naadia Roeland is redactielid bij KETTER in Brussel.
